Hazırlayan : Mert Okan Sarıoğlu
Not : Kaynak belirtmeden başka bir websitesine alıntı yapmayınız, aksi halde yasal işlem yapılır. İçindeki simulasyon programı MATLAB da yazılmış olup, programı geliştirmek için öneriniz varsa benimle iletişime geçebilirsiniz. Ayrıca aşağıda, notun sadece belirli bir bölümü vardır. Tamamını indirmek için tıklayınız.
ÖZET
Bu çalışmada bekleme hattı (kuyruk teorisi) ve simülasyon konuları açıklanmış, tek kanallı ve tek hizmet birimli bir bekleme hattının istatistiksel modellemesi yapılmış ve MATLAB ‘da bu teori ile ilgili bir simülasyon programı yazıldıktan sonra simülasyon çıktıları incelenmiştir.
Anahtar Kelimeler : Bekleme hattı, kuyruk teorisi, simülasyon, benzetim tekniği.
Simülasyon (Benzetim) Tekniği
Verilen bir sistemin davranışı hakkında sonuçlar çıkaran eyleme benzetim denir. Bir benzetim çalışması, özgün sistemin neden-sonuç ilişkilerini betimleyen modelin davranışları incelenerek yapılır. Bu nedenle benzetim, sistem başarımını gerçekçi olan modellerin kullanımı ve geliştirilmesi ile de ilgilenir. Simülasyon tekniği; matematiksel olarak modellenmiş bir olayın(sistemin) 1000 gibi 1000000 gibi yüksek sayılarla tekrarlanması sonucunda merak edilen, sistemin nereye, nasıl, ne kadar miktarda, ne oranda sorularına cevap bulmamızda büyük bir yardımcıdır.
Bekleme Hattı Teorisi
Pek çok konuda hızlı gelişmelerin yaşandığı günümüzde hizmet üreten işletmeler de gelişmekte, büyümekte, hizmet düzeyini, etkinliğini ve sürekliliğini artırma ihtiyacı duymaktadırlar. Bunun sonucunda da etkinliği artırma faktörü, yönetici için önemli bir gereklilik olarak ortaya çıkmaktadır. Sıra beklemenin söz konusu olduğu bir hizmet işletmesinde, hizmet talebinin belirsizliği, birbirine zıt iki durumu ortaya çıkarmaktadır. Bunlardan ilki, müşterilerin beklemesi ya da bekleme nedeniyle müşteri kaybı, ikincisi ise hizmet biriminin boş beklemesidir. Bu sorunlara çözüm arayışı, bilimsel yönetim tekniklerinin kullanılmasını bir zorunluluk haline getirmektedir. Aksi halde, bekleme zamanını azaltmak ve müşteri kaybını önlemek amacıyla talebi anında karşılamak için hizmet kapasitesini artırmak, hizmet biriminin boş kalıp beklemesi durumunda işletmeye çok pahalıya mal olacak bir etkinlik kaybına sebep olacaktır. Birbirine zıt bu iki bekleme durumu arasında optimal bir bekleme zamanı bulmak, bir işletmecilik sorunudur. Bu sorunu çözmek için kullanılan sisteme, literatürde sıra bekleme sistemleri ya da kuyruk modelleri denmektedir. Bu sistemlerin analizinde amaç; sıra bekleme sisteminin işleyişiyle ilgili toplam maliyeti, ilgili maliyet türleri ve hizmet talebinin miktarı doğrultusunda en az düzeye indirilebilecek bir hizmet kapasitesi belirlemektir.
Bekleme, günlük yasamın vazgeçilmez parçalarından biridir. Süpermarketlerde, bankalarda, yemekhanelerde ve daha birçok yerde kuyrukla karşılaşılır. Hizmet için gelen müşteri taleplerinin anında karşılanamaması, servis sistemlerinin yetersizliğini ve bekleme sorununu ortaya çıkararak bir yığılma meydana getirmektedir. Meydana gelen bu yığılma olayına “Bekleme Hattı” veya “Kuyruk” , probleme ise “Bekleme Hattı Problemi” veya “Kuyruk Problemi” denilir. Bu yöndeki kurumsal çalışmalara da “Bekleme Hattı Kuramı” veya “Kuyruk Kuramı” adı verilir(Erdin, 1992: 4)
Teorik Alt Yapı
Üniteler (Müşteriler) : Servis hizmeti almak için kuyruğa giren kişiler, makineler, techizatlar vs dir.
Kuyruk (Bekleme) Hattı : Gelen ünitelerin, sistemin başka bir üniteye hizmet vermesinden dolayı oluşturduğu birikimdir.
Servis Kanalı : Ünitelere servis yapan süreçtir. Bu çalışmada servis kanalımız 1’dir.
Geliş Hızı : Birim zamanda kuyruğa giren ünite miktarıdır. Teorik olarak POISSON dağılmaktadır. Ayrıca ünitelerin geliş hızı birbirinden bağımsızdır.
Gelişler Arası Zaman : Birbirini izleyen ünitelerin arasındaki zaman dilimleridir. Teorik olarak üstel dağılmaktadır. Her aralık aynı üstel dağılıma sahiptir.
Servis Hızı : Servise alınan ünitenin, servis gördüğü zamandır. Teorik olarak normal dağılıma sahiptir.
Servis Disiplini : İlk giren ilk çıkar (FIFO), son giren ilk çıkar (LIFO), rasgele seçim ve öncelikli seçim gibi türleri vardır.
Servis hızı, geliş hızı ve gelişler arası zaman’dan bağımsızken; geliş hızı ve gelişler arası zaman arasındaki zaman birbirine bağımlıdır. Bir kuyruk sistemi talepte bulunan nüfusu,varışların türü, servis mekanizması, sistem kapasitesi ve kuyruk disiplini ile tanımlanır.
- Tek kanallı kuyruk için talepte bulunan nüfus sonsuzdur
- Bir bireyin nüfustan ayrılıp bekleme kuyruğuna veya servise girse bile diğer bireylerin varış oranında değişme olmaz
- Servis süreleri bir olasılık dağılımına göre rasgele bir uzunluktadır ve zaman içinde değişmezler.
- Sistem kapasitesi limitsizdir yani herhangi bir sayıda birey kuyruğa girebilir.
- Bireyler kuyruğa giriş sıralarına göre servise alınacaklardır (FIFO = First in First Out).
Bookmark on Delicious
Digg this post
Recommend on Facebook
share via Reddit
Share with Stumblers
Tweet about it
Subscribe to the comments on this post
Tell a friend